Duurzaam geluk

Vandaag stond er bij de ingang van de supermarkt een milieufreak “Mevrouw leeft u een beetje duurzaam?” “Nee, gelukkig niet”. Dat antwoord had hij nog nooit eerder gehad en hij wilde graag weten waarom ik er gelukkig van word om de aarde te verkloten. Vrij eenvoudig, de mensen die op deze aarde rondlopen maken het elkaar steeds moeilijker. Dan kun je wel fijn je glas in de glasbak doen maar als je tien minuten later iemand uitscheldt omdat die geen voorrang geeft, schiet je er weinig mee op. Het moet wel een beetje leuk zijn op deze aarde om die te willen behouden. Dat heb ik niet aan hem uitgelegd omdat ik dan helemaal in een onmogelijk gesprek verzeild raak.

Ik heb me ook voorgenomen om deze week zo weinig mogelijk met mensen te communiceren. De gesprekken blijven teveel in mijn hoofd hangen en dat werkt verstikkend. Geweldloos communiceren, verslaafd aan liefde, biodanza, egofertilisatie, schaamlipcorrectie en duurzaam leven, mij wordt het allemaal teveel. Mijn potje empathie is even op voor zowel de mensheid als de aarde.

Moestuin

Nu er bijna twee jaar verstreken zijn na het overlijden van mijn moeder krijg ik wat meer ruimte in mijn hoofd voor de mooie herinneringen aan haar.

Haar groentetuin bijvoorbeeld waar ze heel wat uren doorbracht. Het was geen grote tuin maar er groeide meer dan wij als familie konden eten. Elke dag ging ze er aan het einde van de middag er naar toe om groente te halen voor het avondeten. Ze trok haar groene rubberen laarzen aan die vreemd afstaken bij de kleding die ze droeg, een jurkje of een rokje. Zelden droeg ze een broek. Met een emmertje ging ze op pad naar de tuin. We woonden aan de rand van de stad waar een stuk grond met volkstuinen lag.

Ze maakte een praatje met de buren van de aangrenzende tuinen. Één buurman in het bijzonder vond ze aardig, Arntz. Bij alles wat hij verbouwde kwam hij naar haar toe. “Heb je ooit zulke mooie aardbeien gezien?” Er was altijd wel enige competitie, de sla bij de buren was altijd groener. Waarom willen de courgetten bij mij niet groeien?

Voor het zware werk zoals het omspitten van de grond of het grasmaaien van de sloten was mijn vader. Die had er eigenlijk niet zo veel zin in, hij sleutelde liever aan auto’s. Onder het motto “Je eet ook van de tuin” ging hij aan het werk. Om dezelfde reden moest ik in de zomer kruiwagens tuinbonen doppen of bessen “ritsen”. Die stopte ze dan in de vriezer voor de winter. Zelf kwam ik bijna nooit in de tuin. Na een paar keer planten om geschoffeld te hebben omdat ik dacht dat het onkruid was en bij het plukken van groente en fruit de hele plant vernielde hoefde ik niet meer mee. Ik ben ook nog een paar keer in de sloot gevallen toen ik er met een stok overheen wilde springen.

Onze kat Karel ging altijd met haar mee naar de tuin. Huisdieren waren eigenlijk niet toegestaan, maar een kat houdt je niet tegen. Zodra ze de sleutels uit de keukenlade haalde werd hij wakker. Hij mocht niet mee door de garage maar dat hinderde niet hij ging gewoon via het dak. Hij miauwde dan op een vreemde manier, alleen als hij naar de groentetuin ging. Daar lag hij in het warme zand te slapen.

Of het erg gezond was betwijfel ik. Ze gebruikte behoorlijk veel gif. Bijvoorbeeld bij de worteltjes anders krijg je er wormpjes in. Ook de frambozenstruik werd besproeid met gif om wormpjes te voorkomen. Soms gebruikte ze zoveel gif dat zelf bijna knock-out ging.

Bij een Volkstuin hoort zoals bij elke vereniging een bestuur en bij elk bestuur hoort ruzie. Toch wonderlijk dat mensen bijvoorbeeld ruzie kunnen maken over het plaatsen van een kas. Alleen van glas want plastic geeft rommel. Mijn moeder trok zich er weinig van aan. “Het zijn kleine Hitlertjes” en daar konden ze het mee doen.

 

 

Spiegeltje spiegeltje aan de wand

Vandaag ging ik de deur uit naar het ziekenhuis en twijfelde ineens of ik mijn haar wel goed gedaan had. Nou heb ik behoorlijk eigenwijs haar waar niet zoveel mee te doen is. Maar toch… In het ziekenhuis wilde ik even in het toilet kijken hoe mijn haar zat. Het toilet was bezet en er stond een vrouw te wachten. De gehandicaptentoilet was vrij dus besloot ik om daar even in de spiegel te kijken. Erg vreemd, er hing geen spiegel. Willen gehandicapten mensen niet zien hoe hun haar zit?

De wachtende mevrouw begon te protesteren toen ik de deur van de gehandicaptentoilet opende. Ik mocht er geen gebruik van maken en moest gewoon op mijn beurt wachten. Toen legde ik aan haar uit dat ik alleen even in de spiegel wilde kijken omdat ik niet wist of ik mijn haar goed gedaan had. De deurklink van de gewone wc had ik al in mijn hand.

Dat had ik beter niet kunnen doen. Ik moest gewoon op mijn beurt wachten, zoals iedereen. Dat ik alleen in de spiegel wilde kijken, dat deed er niet toe. Ik dacht zoek het lekker uit en ging het toilet binnen en in de spiegel zag ik dat mijn haar goed zat. Top.

De vrouw die op de wc zat wilde er uit, maar dat ging niet omdat ik voor de spiegel stond. De vrouw die aan de beurt was kon er niet in. Hierdoor begon de wachtende vrouw te flippen. Hoe ik het in mijn hoofd haalde om voor mijn beurt het toilet binnen te gaan. Kijk nou eens wat voor problemen er van komen. Niemand kan er meer in of uit. Ik moet hoognodig plassen en door jou moet ik nog langer wachten. Ik had toch ook in de spiegel kunnen kijken als zij op het toilet zat. Maar nee hoor ik moest zo nodig voor mijn beurt gaan.

Mijn hoofd ging op slot, bij zoveel moeilijkheden haakt mijn hoofd af. Dat is het leven voor gevorderden. De wc was bij het hersencafé, zou het kunnen dat deze vrouw niet helemaal spoorde?

Wie schilderde Goya in Las Majas?

Francisco de Goya y Lucientes is een van de beste Spaanse schilders, geboren op 30 maart 1746 in Fuendetodos en overleden op 15 april 1828 in Bordeaux. Hij is een schilder uit de Romantiek, een stroming in de schilderkunst in de 19e eeuw.

Goya was hofschilder maar hij was ook bevriend met veel Spanjaarden die de ideeën van de Verlichting aanhingen en hiermee deelde hij de afkeer van onrechtvaardigheid, fanatisme, religie en bijgeloof.

Hij was een voortreffelijke portrettist en schilderde ook idyllische taferelen in heldere kleuren. In zijn ingewikkelde werk verbindt hij het vriendelijke, klassieke, monsterlijke, denkbeeldige en zijn innerlijke wereld.

In oktober 1824 verlaat Goya het onderdrukkende hof van Fernando VII en vlucht naar Bordeaux in Frankrijk. In deze stad overlijdt hij in 1828 op 82 jarige leeftijd.

LAS MAJAS

De schilderijen “Las Majas”: La Maja Desnuda, (De Naakte Maja, 1800), en La Maja Vestida, (De Geklede Maja, 1802), behoren tot de topstukken van Goya’s werk en zijn de meest onderzochte en beschreven werken.

Rond 1800 gaf Manuel de Godoy, de belangrijkste adviseur van koning Carlos IV, aan Goya de opdracht om een liggende naakte vrouw te schilderen. Godoy woonde in een modern paleis in Madrid waar hij een kunstcollectie had van meer dan duizend werken waaronder 26 van Goya. Hij was ook in het bezit van de Venus van Velazquez. Een deel van zijn collectie hing in een verborgen kamer die slechts toegankelijk was voor speciale gasten. De Geklede Maja hield de Naakte Maja verborgen en met een katrol kon hij deze aan mensen laten zien.

In de Spaanse schilderkunst zijn er weinig naakte vrouwen. Ze werden als obsceen beschouwd door zowel de streng katholieke koningen als door de kerk zelf. Hierdoor werden ze door de Inquisitie in beslag genomen of vernietigd. Alleen een man met zoveel macht kon openlijk ingaan tegen de eisen van de kerk en de inquisitie.

In 1815 werd Godoy ontslagen door de nieuwe koning Fernando VII en zijn grote kunstcollectie werd in beslaggenomen. De inquisitie stelde een onderzoek in naar “Las Majas” en beval Goya om voor het tribunaal te verschijnen om toe te lichten of dit zijn werk was, met welk doel hij ze had geschilderd en in wiens opdracht. Het is onduidelijk of Goya ook echt voor het tribunaal is verschenen.

De schilderijen bleven in het depot van de “Real Academia de Bellas Artes” in Madrid gedurende de hele negentiende eeuw en werden voor het eerst tentoongesteld in 1901 in het Prado. Daar hangen ze nu nog steeds naast elkaar.

BESCHRIJVING

Het onderwerp is niet een Venus maar een naakte vrouw van de straten van Madrid.

Diego_Velaquez,_Venus_at_Her_Mirror_(The_Rokeby_Venus)
Venus voor de spiegel, Velazquez  omstreeks 1647-51

Velazquez schilderde het meest bekende naakt in de Spaanse kunst voor Goya, niet als een echte vrouw maar als de godin Venus. Hij voegde er een cupido aan toe met een spiegel. De vrouw wordt van achter geschilderd waardoor de borsten en schaamstreek verborgen blijven. Goya daarentegen schilderde de naakte vrouw met haar gezicht en haar uitgestrekt lichaam naar de toeschouwer toe en creëerde hiermee een nieuw type vrouwelijk naakt.

La Maja Desnuda
La Maja Desnuda Goya 1800

De naakte vrouw ligt op een groene fluwelen bank met haar handen achter haar hoofd en niet over haar geslachtsdelen. De manier waarop het geschilderd is, de compositie en de penseelstreken zijn uitzonderlijk. Het wit van de geplooide stof en kussens zijn op een impressionistische manier weergegeven.

De pose van de Maja is niet zo subtiel als van de vroege Venussen. Ze slaapt niet, ze doet niet alsof iets anders haar bezighoudt, ook kijkt ze niet weg en ze weet dat er naar haar gekeken wordt. Ze laat zich aan de toeschouwer zien zonder enige vorm van schaamte. Het is waarschijnlijk voor de eerste keer in de schilderkunst dat schaamhaar wordt geschilderd. Dit is een echte vrouw van vlees en bloed die pronkt met haar seksuele aantrekkingskracht met als doel om de toeschouwer te verleiden.

La Maja Vestida.jpg
La Maja Vestida Goya 1802

De Geklede Maja werd enkele jaren na De Naakte Maja geschilderd en is ondanks de kleuren, roze ceintuur en groen, gele jasje veel minder levendig en verleidelijk. Het geeft een geromantiseerd beeld van de Spaanse zigeuner cultuur.

WIE IS LA MAJA?

Het is nog altijd de vraag wie La Maja van Goya is. Cayetana, hertogin van Alba, de minnares van Goya of Pepita Tudó, de minnares van Godoy, of slechts een onbekend Madrileens meisje.

Cayetana, hertogin van Alba

In 1775 ging Goya samen met zijn vrouw Josefa Bayue in Madrid wonen. Daar leerde hij Cayetana, de hertogin van Alba, kennen. Zij is dikwijls door hem geportretteerd. Het is nog steeds onduidelijk of Goya een relatie had met de hertogin, maar zij heeft in ieder geval een grote invloed op zijn werk gehad.

Hun bijzondere relatie blijkt onder andere uit het onderstaande schilderij

374px-Goya_alba2
Duquesa de Alba de Negro Goya 1795

Bij de restauratie van het schilderij in 1959 werd het woord “solo” (alleen) ontdekt. Het was verborgen onderaan op de grond in het schilderij naast Goya; “Alleen Goya”

solo goya
Solo Goya

De legende over de hertogin van Alba bleef kunsthistorici fascineren tot ongenoegen van de familie van de hertogin. In 1945 gaf de graaf van Alba de opdracht om de overblijfselen van Cayetana op te graven met als enige doel om aan te tonen dat de structuur van haar botten niet overeenkwamen met de lichaamsbouw van “La Maja Desnuda”.

Daarnaast werd in het Prado met radiografisch onderzoek vastgesteld dat het gezicht van “La Maja Desnuda” origineel is. Het afgebeelde gezicht, mogelijk van de hertogin, is dus niet overgeschilderd zoals sommige mensen beweerden. Waardoor het lichaam bij het gezicht hoort.

Pepita Tudó

pepita_maja
La Maja Vestida                                           Pepita Tudó

Een andere mogelijkheid zou kunnen zijn dat het gaat om Pepita Tudó, de minnares van Godoy. De overeenkomst met het gezicht van Las Majas van Goya is verrassend.

In 1870 suggereerde Pedro Madrazo, zoon van de directeur van het Padro, dat het om Pepita Tudó kon gaan. Toentertijd werd het schilderij in het depot in van “La Academia de San Fernando” in Madrid bewaard. De tekst van Madrazo bleef volledig onopgemerkt door de kunsthistorici over Goya.

Het gezicht van een door een onbekende schilder geschilderd meisje, waarschijnlijk Pepita Tudó, lijkt verrassend veel op La Maja van Goya. Het schilderij maakt nu deel uit van de collectie van Museo Lázaro Galdiano in Madrid.

Dat Godoy een hechte band met Pepita had, blijkt alleen al uit het feit dat hij na zijn ontslag in 1815 door de nieuwe koning Fernando VII, samen met haar en zijn vrouw naar Italië vlucht.

In het programma “Punto sobre la historia” op Telemadrid wordt alles nog een keer duidelijk uitgelegd.

Punto sobre la historia Pepita Tudó, la desnuda maja de Goya

Lijst schilderijen

Venus met de spiegel, Diego Velazquez rond 1651 Londen National Gallery.

La Maja Desnuda, Francisco de Goya de Luciente 1800 Madrid El Prado

La Maja Vestida, Francisco de Goya de Luciente 1802 Madrid El Prado

Duquesa de Alba de negro, Francisco de Goya de Luciente 1797 New YorkThe Hispanic Society of America

Josefa de Tudó Cathalán Alemani, condesa de Castillofiel toegeschreven aan Ducker, Guillermo 1805 Madrid Museo Lázaro Galdiano

Ijsje

Vorige week was ik in het ziekenhuis en ik raakte weer verzeild in een bizarre situatie. Een man die een relatie met me wil, maar dat terzijde, bood me een ijsje aan. “Wil je een Cornetto of een Magnum?” Ik voelde me misselijk door de behandeling en zei dat ik geen zin had in een ijsje. Hij bleef maar aandringen en ik dacht “Kom maar op met dat ijsje, dan hebben we dat ook weer gehad”. Even later kwam hij naar me toe met een Cornetto, het lievelingsijsje van mijn vader.

Terwijl ik op mijn bed het ijsje zat te eten, begon hij me te vertellen over de afgelopen week. Zijn psychiater had voorgesteld dat hij naar de levenseindekliniek zou gaan. Ik wist niet of ik dit geruststellend of verontrustend moest vinden. Als er echt geen behandeling meer mogelijk is dan houdt het een keer op. Ik was wel verbaasd dat de arts het had voorgesteld. Hulp bij zelfdoding is het exclusieve domein van de patiënt. Als een behandelaar het zelf aanbiedt, wordt de patiënt in zijn wanhoop en uitzichtloosheid bevestigd. Maar goed, hij maakte liever thuis een einde aan zijn leven met een barbecue in zijn slaapkamer onder het genot van een biertje.

Daar zat ik dan met mijn ijsje, het smaakte inmiddels nergens meer naar. Had iemand mij ook even kunnen waarschuwen door er een gele sticker op te plakken: Pas op bij het accepteren van dit ijsje hoort een gesprek!