Barcelona 2 december

10:15 Hotel Granvia

Na een nacht met vreemde dromen begint mijn dag toch goed. De koffiemachine is stuk maar de ober maakt een heerlijk kopje koffie voor me. Ik draag mijn nieuwe pantoffels en verontschuldig me bij de ober. “Ze zijn zo lelijk dat ze daardoor weer mooi zijn, Eigenlijk ben ik te oud ervoor” Hij vindt ze prachtig. Spanjaarden zijn altijd beleefd. Hij ziet mijn twijfel en zegt: “Thuis heb ik ook zulke sloffen, maar dan met beren”.

In de ontbijtzaal zit een vrouw in haar nachtjapon. Zo zie je maar wat aangekleed voor variaties heeft. Toen ze opstond van haar stoel begreep ik waarom ze zo schaars gekleed was: een bodybuildster. Echt geen gezicht al die spieren en het was ook al een oudere vrouw. Mijn benen zien er niet uit dat geef ik toe, maar dit is gewoon goor. Bij het ontbijtbuffet sprak de ober haar aan: “Je houdt van gewichtheffen” hij maakte een beweging met zijn armen. “Ja, ik ben een pro en gisteren heb ik de tweede prijs gewonnen”. Europa, wereld dat werd me niet helemaal duidelijk. De ober reageerde enthousiast, “gefeliciteerd” Spaanse beleefdheid.

11.00 Terras

Dom, dom dom ik ben mijn sigaretten vergeten. Zit ik heerlijk met mijn krantje en koffie op het verwarmde terras zonder sigaretten. De sigaretten tover ik uit een automaat. Nu nog een aansteker. De ober is zo vriendelijk om aan mij zijn aansteker te lenen. Hij dirigeert me snel maar buiten. “Nee, niet binnen je sigaret aansteken dat is al jaren verboden, om binnen te roken”.

11.45 Estanco

Bij een tabakszaak wil ik een aansteker kopen. Voor de deur staan drie mensen te roken. Geen idee of ze naar binnen willen. Ik wurm me tussen hen door en blijk voor te dringen. Nou ja, jammer dan. De vrouw komt met haar lot uit de loterij en ze hoopt op een klapper. Ze kust het lot voordat ze het aan de dame achter de balie geeft. Zij doet nog één of ander ritueel om het lot in te stralen. Ze strijkt ermee over haar lichaam en blaast een keer. Gespannen wacht iedereen als het lot door de automaat wordt gescand.”Geen prijs” staat er op het scherm. Teleurgesteld staat iedereen te zuchten. “Wat jammer, december is zo’n dure maand”, klaagt de vrouw. “Een nieuw lot dan maar?”

Ik heb nog een aansteker nodig. Het meisje ratelt een aantal opties: groot, klein, normaal, bic… Geen idee, uhm normaal. Weer nieuwe vragen. Mijn God, ik wil gewoon een aansteker. Uit mijn ooghoek zag ik er één met kitscherige beren erop. “Doe er maar één met beren” 

“Met beren?”

“Ja, daaronder”

“Mama hebben we aanstekers met beren?”

De hele zaak kijkt me inmiddels vragend aan: Een aansteker, hoe moeilijk kun je het maken?

“Ja, met beren die hebben we” bevestigd de moeder.

Ze zijn echt lelijk, nou ja dan maar de minst lelijke kiezen.

14:20 Caixaforum

De tentoonstelling over Opera in Caixaforum is erg mooi. Òpera. Passió, poder i política. De geschiedenis van opera. De tentoonstelling is opgesteld in chronologische volgorde. Het begint in Venetië en eindigt in Leningrad. Bij elk tijdperk hoort een componist. Zodra je de zaal inloopt hoor je met (een goede) koptelefoon de muziek van een componist. Allerlei kostuums uit een opera worden getoond. Er wordt vooral aandacht besteed aan de economische voorspoed en politieke ontwikkelingen die als het ware door de opera worden gevolgd. Concertzalen zijn symbolen van rijkdom en het middelpunt voor handel en politiek. Op grote schermen zijn opera’s te zien.

15.15 Restaurant Caixaforum

Menu van de dag. In het restaurant zit een Engelse mevrouw met de stem van ET. Het irriteert me mateloos. Oordoppen indoen? Muziek gaan luisteren of een duim in mijn oor? Ik overweeg ook nog de optie om “ET go home!” te roepen. Het is best een chique restaurant dus laat ik me maar netjes gedragen anders word ik weer aangezien voor een onbeschofte Duitse. Geen Nederlandse overigens, maar die zijn zeker niet minder onbeschoft. Getalsmatig natuurlijk wel in de minderheid. Het voorgerecht was sinaasappelsoep, heel bijzonder maar wel lekker. 

Opera. Passie, macht en politiek

Het operagenre werd geboren aan het einde van de XVI eeuw en het duurt niet lang voordat het, het beperkte aanvankelijke hoofse publiek overstijgt en het gewone publiek van Claudio Monteverdi bereikt. Van de eerste barokke opera’s, die een brede komedie met tragische elementen combineerden, tot de meest eigentijdse composities; dit genre heeft een rijke transformatie ondergaan. Deze tentoonstelling speelt zich af in de belangrijkste theaters van ‘De Opera van Europa’ en behandelt zijn geschiedenis met een benadering vanuit drie perspectieven: de emotionele en gepassioneerde kant van de werken; het sociale perspectief met klasse- en machtsstrijd; en aspecten die direct verband houden met de onderwerpen en de creatieve voorstelling van opera’s.

Venetië 1642

Venetiaans feest

De tentoonstelling begint in de rijke havenstad Venetië in 1642 met ‘De kroning van Poppea’ van Monteverdi. Het jaar waarin de stad de eerste openbare uitvoering van een opera organiseerde, een tot dan toe gereserveerde voorstelling voor het hof. 

Londen 1711

Van Venetië gaat het door naar Londen, waar Händel één van de eerste opera’s in het Italiaans opvoerde. ‘Rinaldo’, een absoluut succes omdat de cast twee beroemde castrati had, namelijk Nicolò Grimaldi en Valentino Urbani. 

Wenen 1786

Met Mozart en ‘La nozze di Figaro’ wordt het classicisme in het Wenen van 1786 gepresenteerd. De huwelijksakte van de componist en de piano waarop Mozart speelde tijdens zijn reis naar Praag zijn tentoongesteld

Milaan 1842

Noord-Italie was in Oostenrijkse handen en in de ‘Scala’ van Milaan ging in 1842 ‘Nabucco’ van Verdi in première. Het was een ongekend succes omdat onder invloed van het “Resorgimento” (de Italiaanse eenwording) de opera contact maakte met het Italiaanse volk. De internationale carrière van de componist maakte hierdoor een sprong.

Parijs 1861

Vanuit Milaan gaat de tentoonstelling naar Parijs. In 1861 gaat de herziene versie van ‘Tannhäuser’ van de uit Duitsland gevluchte Richard Wagner in première. Zonder succes had hij eerder zijn werk verschillende keren in Parijs opgevoerd. De première van ‘Tannhäuser’, was in 1861, tijdens zijn ballingschap uit Duitsland. Wagner had de opera aangepast aan de stad en verdeelde het publiek: terwijl traditionele operaliefhebbers werden verbijsterd, lag de focus van het totale werk op kunst en inspireerden kunstenaars en schrijvers

Barcelona 1896

Het modernistische en Wagneriaanse Barcelona eind negentiende eeuw had het ‘Gran Teatro del Liceu’ als operatempel. In 1896 was de première van de opera ‘Pepita Jiménez’ van Isaac Albéniz. De revolutionaire ‘Pepita Jiménez’ is een voorbeeld van de progressieve vrouwen die een belangrijke rol in de Barcalonese samenleving hadden. In de zaal staat een piano beschilderd door Ramon Casas en hangen er diverse schilderrijen en affiches van de wereldtentoonstelling in 1888 in Barcelona. Allemaal uit de collectie van ‘Circulo de Liceo’ een club waar de bourgeoisie samenkwam en door de economische bloei, de modernisering van de Catalaanse hoofdstad bevorderde. Het operahuis werd ook gebruikt als expositieruimte. De pianoconcerten van Albéniz zijn een mijlpaal, vergelijkbaar met Chopin en Liszt. Met de opera ‘Pepita’ choqueert Jiménez de samenleving, het is een liefdesverhaal tussen een weduwe van in de twintig en een seminarist, die uiteindelijk het noviciaat verlaat voor liefde.

Er is ook een replica van de Orsni-bom te zien die in 1893 in het Liceu viel en het gebouw verwoeste. Een aanslag door anarchisten in Barcelona. Dit jaar wordt de twintigjarige heropening van het concertgebouw gevierd.

Orsni-bom

Dresden 1905

In het idyllische Dresden van 1905 werd de psychoseksuele ‘Salomé’, door Strauss, opgevoerd. Het werk dat destijds een schandaal veroorzaakte vanwege zijn vermeende waanzin en onfatsoenlijkheid. Een deel van het operapubliek was gechoqueerd door de combinatie van christelijke Bijbelse thema’s met erotiek en moord. Het was een bewerking van het toneelstuk van Oscar Wilde. Strauss speelde de hoofdrol in de voorlaatste akte van de voorstelling. Hij componeerde gedurende 60 jaar werken voor de Saksische hoofdstad waar hij meer dan de helft van zijn werken in première bracht.

Leningrad 1934

De tentoonstelling eindigt met ‘Lady Macbeth van Mtsenk’ van Dmitri Shostakovich die in 1934 in Sint Petersburg in première ging. Aanvankelijk werd het door het publiek omarmd als uitdrukking van de nieuwe Sovjetopera. De bolsjewieken wisten dat opera een belangrijk middel was om het volk te bereiken. De staat nam de keizerlijke theaters over. Twee jaar later werd dit werk alsnog door Stalin gecensureerd, hij zag in de kunst een middel om de politiek en de ideologie van de staat te bevorderen. Shostakovich componeerde geen andere opera meer omdat hij voor zijn vrijheid vreesde.

Voorstelling van Opera

Epiloog

Een epiloog maakt de tentoonstelling compleet met afbeeldingen van operapremières uit de twintigste en eenentwintigste eeuw, van radicale voorstellen zoals ‘Mittwoch aus Licht’ van Karlheinz Stockhausen tot succesvolle operacomponisten zoals Philip Glass, die met zijn ‘Einstein op het strand’ in 1976 een nieuw publiek voor de opera trekt.

Muziek is te horen op Spotify https://open.spotify.com/playlist/3NoIudLqmDimhmFzRZGRpj?si=

Bronnen:

Caixa Forum Barcelona. Pasión, poder y política.

www.operaactual.com “Opera pasion, poder y politica un viaje en ocho actos por la histroria de la opera.”

La Vanguardia: “CaixaForum Barcelona acoge la exposición londinense sobre ópera y poder” 18/09/2019

El Independiente ‘Ópera. Pasión, poder y política’, un sorprendente viaje por la historia de la ópera’ 25/04/2019