Creativiteit & herstel

Bij een opname denk je niet als eerste aan creatieve therapie. Toch kan het een belangrijk onderdeel zijn van de behandeling. 

Het belangrijkste doel er- van is het herstel van de patiënt door doen en ervaren. De uitgangspunten zijn de wens en mogelijkheden van de patiënt. Creatieve therapie is een goede manier om dingen op een rij te zetten omdat je daardoor uit het denken kan komen. Zo kan er bijvoorbeeld worden gewerkt aan een verbetering van het zelfbeeld, een verbetering van de stemming, het leren omgaan met emoties of rouwverwerking. 

Bij de therapie wordt gebruik gemaakt van diverse materialen en technieken zoals: tekenen, schil- deren, houtbewerking, kleien, tex- tiel en metaal. Het hoofddoel is niet het eindresultaat maar de weg ernaar toe. Creatieve aanleg hoef je niet te hebben. 

Bijzonder aan deze therapie is dat de patiënt iets maakt wat tast- baar en concreet is. Je kunt het bewaren, en er later op terug- kijken of het juist wegdoen om een bepaalde periode in je leven af te sluiten. 

Voor het thema van deze UP had ik een interview met Wilma. Zij is een van de activiteitentherapeuten 

in het UMC Utrecht. Ze werkt er al vele jaren met enthousiasme en plezier. Tijdens ons gesprek wordt duidelijk hoe belangrijk activiteitentherapie is voor het herstel van de patiënt. 

Om te beginnen… 

Als een patiënt net is opgenomen, toont Wilma de mogelijkheden en laat de keuze aan de patiënt. Mensen zijn vaak overweldigd door alle opties. Haar uitgangs- punt is dat iedereen kwaliteiten heeft. Iedereen kan wel iets doen. Als iemand eerst wil bedenken wat ie gaat doen en alleen een kopje koffie drinkt, dan is dat ook prima. Het kan zo zijn dat iemand gestimuleerd moet worden om iets te gaan doen teneinde de passiviteit te doorbreken en in te gaan tegen het depressieve gevoel van “Ik kan er toch niks van maken”. Wilma stelt dan voor om iets simpels te maken, een armbandje met kralen bijvoorbeeld of mandala’s kleuren. Ze zal echter niets aan iemand opdringen. 

De uitkomsten 

Ten eerste geeft het ontspanning en afleiding. Verder is het ook 

belangrijk voor het herstel van de patiënt omdat de therapie je dichter bij jezelf brengt en het verandering in gang zet. Het geeft nieuwe manieren om oplossingen te vinden en anders met bepaalde situaties om te gaan. Ten slotte draagt het ook bij aan zingeving en invulling. 

“Leren experimenteren geeft plezier en ontspanning” 

Iemand die altijd alles onder controle wil houden, kan een techniek proberen die alles aan het toeval overlaat. Door de regie los te laten en af te wachten wat het resultaat is. Met een “toevalstechniek” bijvoorbeeld batikken, leer je weer leren spelen en experimenteren en geeft daardoor plezier en ontspanning Er zijn mensen die moeilijk over hun gevoelens kunnen praten. Door creatief bezig te zijn, kunnen zij zich wel uiten. Je maakt op een andere manier contact met jezelf. Het is ook een manier om je 

gedachten op een rij te zetten en om te stoppen met piekeren.Soms herinnert de ruimte waar acti- viteiten therapie plaatsvindt aan de middelbare school. 

Patiënten krijgen zo het gevoel dat ze moeten presteren; een bepaalde opdracht moeten maken. Het gaat hier niet om een eindresultaat maar om de weg daar naar toe. Het ervaren en inzicht krijgen door de manier waarop je iets maakt. Activiteitentherapie biedt nieuwe manieren om oplossingen te vinden en om anders met bepaalde situaties om te gaan. 

Iemand kan heel perfectionistisch zijn of de lat hoog leggen. Dit komt dan ook tot uiting in het dagelijks leven, ook anderen moeten aan hoge eisen voldoen. Dit kan tot problemen leiden in een relatie of op het werk. Je ziet veel karaktereigenschappen naar boven komen als iemand iets aan het maken is. Het is belangrijk dat de patiënt ervaart dat minder ook goed genoeg kan zijn. 

Soms leren mensen iets wat ze thuis ook kunnen gaan doen. Zo was er bijvoorbeeld een patiënte die wel kon breien maar niet 

kon haken. Ze wilde dat graag leren. Nu ze weer thuis is kan ze daarmee verder gaan. 

Groepsdynamiek… 

In principe werkt iedere patiënt aan zijn eigen project. Het is bijzonder om te zien dat patiënten geïnteresseerd zijn in elkaars werk. Bij psychische klachten kunnen mensen erg naar binnen gekeerd zijn en afgesloten zijn van de ruimte en mensen om zich heen. Wilma probeert soms de patiënten te stimuleren van elkaar te leren hoe ze iets kunnen maken. De één heeft de expertise en kan de ander iets leren. Dit vergroot het gevoel van eigenwaarde. Doordat iemand anders het werk waardeert krijgt hij een goed gevoel, “ik ben iets en kan iets”. 

Eigen ervaring 

De eerste keren dat ik deze therapie volgde, zat ik voor me uit te staren in het niets. Ik voelde me leeg en kon geen keuze maken om iets te gaan doen. 

Het eerste wat ik maakte kan ik me nog goed herinneren. Het was een variant op Icarus, een schilderij met alleen maar rood, geel en wit met een grote vogel 

die zijn vleugels gaat verbranden door de hitte van de zon.
In het begin dacht ik dat alles een kunstwerk moest worden. Bij iedere penseelstreek was ik bang om het te verprutsen. Ik voelde me ook erg onzeker omdat ik geen ervaring had met creatieve therapie. Alleen op de middelbare school bij tekenles maar dat was geen succes. 

Ik kreeg steeds meer het gevoel dat ik het los moest laten en gewoon moest gaan beginnen met schilderen. De gedachte van het wordt niets veranderde in het wordt altijd wat. Het hoeft ook niet altijd mooi te zijn. 

Soms kan ik met woorden niet zeggen wat er in me omgaat. Met een simpele tekening kan ik laten zien wat er met me gebeurt, waarom ik me zo rot voel. 

Het kan heel confronterend zijn om te zien wat je maakt. In het begin is het doodeng om je op deze manier te uiten. Uiteindelijk zie je je vooruitgang ook terug in je werk. Van een groot rood geel schreeuwend werk naar een dromerig landschap. Door alle werken bij elkaar te zien, krijg je ook meer inzicht in jezelf. 

Gebruiksaanwijzing

 

Er worden veel pogingen ondernomen om mensen met een beperking aan het werk te krijgen. Zo heb je het initiatief binnen de psychiatrie “Samen sterk zonder stigma” om mensen met psychische klachten aan een baan te helpen. Het UWV heeft de website “UWV perspectief. Het gaat niet om je beperking, maar juist om je talent”.

Waarom mag je niet gewoon zijn wie je bent? Moet je beperking een toegevoegde waarde hebben? Ik wil niet bij een bedrijf werken omdat ik een beperking heb. Ik wil gewoon als mens aan het werk. Het lijkt erop dat werkgevers bang zijn voor mensen met een beperking. Het eerste wat ze zien is de beperking om vervolgens te kijken naar wie ze tegenover zich hebben. Gaat wel erg ver dat de beperking een toegevoegde waarde moet hebben. Accepteer mensen zoals ze zijn, beoordeel ze niet direct op hun beperking.

Ik doe vrijwilligerswerk en werk met collega’s zonder beperkingen. Althans de beperking is niet officieel vastgesteld. Zo heb ik een collega die alles met haar arm van haar bureau afschuift als het even niet lukt. Ze roept ook regelmatig dat iedereen zijn kop dicht moet houden omdat ze zich niet kan concentreren; daar wordt het ook niet gezelliger op. Het lijkt erop dat ze haar emoties niet onder controle heeft, een lage frustratie-tolerantie grens heeft.

Zelfs ik weet, als iemand met autisme, dat je zoiets niet doet. Dan sta je even op en loop je naar de koffieautomaat, om wat tot rust te komen. Het is een beperking van haar die geen toegevoegde waarde heeft, beter gezegd gewoon irritant is. Maar omdat deze beperking niet officieel is vastgesteld hoeft dat ook niet. Bij haar sollicitatiegesprek werd niet als eerste gekeken naar haar woedeaanvallen en of dit juist een talent is.

Het “maak van je beperking een meerwaarde” retoriek doet me denken aan een hond die je uit het asiel haalt. Deze honden hebben vaak ook een beperking, beter verwoord als een gebruiksaanwijzing dat klinkt minder negatief.

“Het is een hele lieve hond. Hij bijt maar hij houdt inbrekers buiten de deur”. De directeur van een bedrijf is er trots op dat hij het nieuwe baasje van deze hond is, dat hij deze hond een nieuw thuis heeft gegeven. Maar een werknemer met een gebruiksaanwijzing daar wil hij niks van weten.

Column voor het Cliëntenblad Up van Lister, 3/2018

 

 

 

Ongeloof bij het UWV

Tijdens haar studie was Mayke al ziek maar dat leidde niet tot problemen. Die kwamen pas toen ze na afstuderen aan de slag ging op de arbeidsmarkt.

Ik ben cum laude afgestudeerd in het gezondheidsrecht. Eenmaal aan het werk bleek al snel dat een baan als jurist te zwaar voor me was. Ik kreeg een zware depressie en kwam ziek thuis te zitten. Bij het UWV konden ze niet geloven dat ik niet kon werken. Cum laude afgestudeerd en vervolgens kun je niet werken?

Groen Links

Voordat ik afgekeurd werd, had ik een WW-uitkering met sollicitatieplicht. Als ik werd uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek, werd bij binnenkomst al gevraagd ‘Mevrouw voelt u zich wel goed? Kunnen we iets voor u doen? U moet zeker solliciteren van het UWV maar u bent veel te ziek om te werken’.

Tja, dan vraag je je af waar je mee bezig bent. Ik mocht niet zeggen dat ik ziek was omdat ik dan verwijtbaar werkloos was met als gevolg dat ze mijn uitkering stopten. Ik moest ook solliciteren op passende functies, bijvoorbeeld als advocaat-stagiair. Bij een advocatenkantoor verliep het gesprek zo goed dat ik dacht ze me wilden aannemen. Maar die baan kon ik helemaal niet aan en zou eindigen in een drama. Voor beide partijen was het beter als ik niet aangenomen werd. Ik dacht ik moet ervoor zorgen dat ze me afwijzen. Het was een rechts georiënteerd advocatenkantoor. Op de vraag of ik lid was van een politieke partij antwoordde ik “Ja, van Groen Links.” Ik zag aan hun gezichten dat het de foute partij was, gelukkig. “We nemen nog wel contact met u op.”

Winny de Poeh

De re-integratiebedrijven waren een ramp. Ik moest leren om een goede sollicitatiebrief te schrijven. Dat kon ik wel, dat was geen probleem. Ook een sollicitatiegesprek was geen probleem. Het probleem was dat ik ziek was, daar kon een re-integratiebureau niet zoveel aan veranderen. Eén re-integratiebureau had een bijzondere aanpak. Bij binnenkomst zag ik een aantal handpoppen van Winny de Poeh en zijn vriendjes op de kapstok. Deze mevrouw heeft kleinkinderen, grappig, dacht ik. Eenmaal binnen in haar kantoor zag ik overal Winny de Poeh, Teigetje, Iejoor en Knorretje en ik waande me even in een kinderdagverblijf. Er stonden allemaal poppen die konden bewegen en zingen, dat liet ze trots aan me zien. Ook het servies was met Winny de Poeh erop, de prenten aan de muur, echt overal waar ik keek. Zelfs op het briefpapier van het bedrijf stond Winny de Poeh.

Quote: ‘Hoe kom ik hier zo snel mogelijk weer weg?’

Ze vertelde me dat Winny de Poeh een hele wijze beer was en dat ze deze wijsheid als filosofie voor haar bedrijf gebruikte. Met behulp van Winny de Poeh kon ik een passende baan vinden. Ik dacht, hoe kom ik hier zo snel mogelijk weer weg? Dat was niet zo eenvoudig. Het UWV had me naar dit bedrijf gestuurd en als ik niet meewerkte zou mijn uitkering worden stopgezet. Er zat dus niks anders op dan naar haar toe te blijven gaan. Tot ze op een dag huilend voor de deur van haar bedrijf zat. Ze was haar sleutels kwijt en ze had ruzie gekregen met haar secretaresse. Ik dacht Winny de Poeh heeft hier ook vast een oplossing voor. Toen heb ik het UWV gebeld en gezegd dat dit echt niet ging werken. Gelukkig waren ze het vrij snel met me eens toen ik ze vertelde dat Winny de Poeh me aan een baan ging helpen.

Steeds zieker

Bij iedere mislukte poging van een re-integratiebureau werd mijn hoop op een betaalde baan kleiner. De druk van de trajecten kon ik helemaal niet aan, ik werd alleen maar zieker. Mijn behandelaars namen contact op met het UWV.  Voor hen echter was alleen de mening van hun eigen arts van belang. En die vond dat ik niks mankeerde en prima kon werken.

Uiteindelijk was er iemand van een re-integratiebureau die inzag dat ik alleen maar zieker werd. Zij vond het onverantwoord om ermee door te gaan. Hierbij speelde mee dat ze eerder een cliënt met psychische klachten had gehad die uiteindelijk op de gesloten afdeling van een psychiatrisch ziekenhuis belandde. En daar hield het op.

Te veel prikkels

Betaald werk is voor mij te moeilijk omdat er dan meer eisen aan me worden gesteld. In betaalde banen liep ik vast omdat de werkdruk te hoog was. Verder waren er op mijn werkplek te veel prikkels waardoor ik me moeilijk kon concentreren. Daarbij verliep de samenwerking met collega’s moeizaam. Met de hulp van een aantal re-integratiebureaus heb ik geprobeerd om passend betaald werk te vinden. Dat is niet gelukt. Het kost bedrijven te veel tijd om mij te begeleiden en ik ben te vaak niet in staat om te werken.

Nu doe ik al jaren vrijwilligerswerk bij verschillende bedrijven. Zo werk ik in het informatiecentrum bij het Centraal Museum en doe ik vrijwilligerswerk bij Instituto Cervantes op de culturele afdeling. Daarnaast werk ik een aantal uren bij Stichting Patiëntenvertrouwenspersoon als jurist. Vooral de diversiteit in mijn werkzaamheden vind ik prettig. Alles bij elkaar opgeteld gaat het om een beperkt aantal uren. Toch heb ik het gevoel dat ik nuttig bezig ben. Een andere belangrijke reden om vrijwilligerswerk te doen zijn de sociale contacten. Van hele dagen alleen thuiszitten ga ik me niet beter voelen. Wat ik ook belangrijk vind, is dat de afstand tot de arbeidsmarkt niet te groot wordt. Dat is voor het geval ik ooit nog een betaalde baan ga zoeken.

Het duurde een hele tijd voordat ik me wat beter voelde en kon gaan nadenken over wat ik wilde en wat ik kon gaan doen. Gelukkig heb ik veel plezier in mijn huidige vrijwilligerswerk. Het is wel een hele puzzel om het met mijn ziekte te combineren, maar vooralsnog gaat het goed.

 

 

La casa van Paco Roca

Met dit intieme stripverhaal verwerkt Paco Roca de dood van zijn vader. Een laatste afscheidsgeschenk, het laatste gesprek tussen vader en zoon.

Mayke:

Een jaar na de dood van hun vader gaan de kinderen terug naar het vakantiehuis met de bedoeling om het te verkopen. Het huis is het enige wat nog is overgebleven van hun vader. In de weekenden heeft hij het huis zelf gebouwd. Het huis en de spullen daarin vertellen een verhaal. Een stoel bijvoorbeeld waarin hij altijd zat. Door het opruimen van deze spullen verdwijnen ook de herinneringen aan hun jeugd en hun vader. Uit het stripverhaal blijkt duidelijk de liefde van de kinderen voor hun ouders. Het is een stripverhaal met een hart, met gevoel en de harde werkelijkheid van het leven.

In Nederlandse vertaling te koop.