El Greco, herdenking van de 400ste sterfdag

El Greco – La Trinidad Museo Nacional del Prado

Naar aanleiding van de herdenking van de 400ste sterfdag van El Greco zal er aanstaande donderdag bij Instituto Cervantes de film El Greco worden vertoond. De regisseur Yannis Smaragdis zal na de voorstelling vragen beantwoorden. Niet iedereen is bekend met het werk van deze schilder daarom heb ik zowel in het Spaans als in het Nederlands een tekst geschreven over het leven en werk van El Greco.

Dit jaar is de herdenking van 400ste sterfdag van de schilder El Greco. Hij werd geboren in 1541 op Kreta. El Greco is de bijnaam die de ze hem gaven in Italië, zijn echte naam was Doménico Theotocoupulos.

Kreta

De byzantijnse stijl was zijn eerste ervaring met kunst en er was sinds de Middeleeuwen weinig veranderd. Deze stijl kenmerkt zich door symmetrische vormen en zonder gelijkenis met de werkelijkheid. De werken hebben een symbolische betekenis en de afbeeldingen zijn plechtig, stijf en karakteriseren zich door een intense religieuze beleving.

Italië

Toen hij naar Venetië vertrok in 1567, was El Greco 26 jaar. Het was in die tijd een belangrijk cultureel centrum. Hij werkte in het atelier van Titiaan. De Venetiaanse school had een grote invloed op zijn gebruik van kleuren, perspectief en hij leerde schilderen met olieverf. Zijn traditionele stijl verloor hij niet.

Tijdens zijn studiereis door Italie verbleef hij in verschillende steden zoals Padua, Vicenza, Verona, Bologna, Siena, Parma en Florence. In 1570 vestigde hij zich in Rome en maakte hij onderdeel uit van de groep intellectuelen rond de mecenas Kardinaal Alessandro Farnese. In deze tijd werkte hij met grote kunstenaars, met name Michelangelo, had invloed op zijn werk. Gedurende de tien jaar die hij in Italië leefde, werd hij erg beïnvloed door het Manierisme.

Het Manierisme

Het werk van El Greco kun je herkennen aan de uitgerekte figuren, dit is een kenmerk van het Manierisme. Je kunt het ook herkennen aan het gebruik van opvallende en gewaagde kleuren, de vorm, expressie en het vage licht, dat volledig onbekend was in de zestiende eeuw. Voor ons zijn de schilderijen van El Greco erg modern maar voor zijn Spaanse tijdgenoten waren ze niet zo opvallend. Een generatie later bekritiseerde de mensen zijn uitgerekte vormen die onnatuurlijk leken, slechte smaak van het kleurgebruik, een foutief perspectief, de religieuze thema’s; het leken smakeloze grappen…

El Greco was een gepassioneerd en gelovig man. Hierdoor voelde hij zich verantwoordelijk om de religieuze verhalen op een nieuwe en aangrijpende manier te vertellen.

Spanje

In 1576 reisde El Greco naar Madrid omdat hij één van de hofschilders wilde worden van Filips de Tweede. De koning vond echter de stijl van El Greco ongepast voor de religieuze afbeeldingen in het klooster van San Lorenzo el Real de El Escorial

Één jaar later, in 1577, verhuisde hij naar Toledo en woonde daar tot het einde van zijn leven. In die tijd was er geen kunstenaarsgroep gevestigd in Toledo. Hierdoor had El Greco geen concurrenten en kon hij zijn fantasierijke stijl verder ontwikkelen. Dit leidde tot een meer subjectieve en onnatuurlijke stijl.

300 jaar later…

Het duurde bijna 300 jaar om de kunst van El Greco te herontdekken en te leren kennen. Zijn stijl beïnvloedde de moderne kunst, dat wil zeggen met emoties en symbolisme in plaats van het realisme. De wreedheden van de Eerste Wereldoorlog veranderden de manier waarop “de realiteit” werd gezien en geïnterpreteerd. De weergave van de werkelijkheid was niet meer bepalend, maar het gevoel, de emoties en de symboliek het schilderij.

De herontdekking begon met de impressionisten zoals Cezanne en Manet… De invloed van El Greco ging verder in het werk van bijvoorbeeld Picasso, Diego Rivera en Marc Chagall. En ook in het expressionisme in Duitsland.

Wist u dat…

  • Het favoriete schilderij van Ernest Hemingway was “Vista de Toledo”, het werk bekeek hij graag in “Metropolitan Museum” in New York.
  • Vele generaties geloofden dat El Greco een oogziekte had, waardoor hij mensen in verkeerde proporties zag en met uitgerekte gezichten.
  • Antonio Palomino, schilder en schrijver uit de achttiende eeuw zei over El Greco: “wat hij goed deed, deed niemand beter, en wat hij slecht deed, deed niemand slechter”
  • Hij altijd zijn schilderijen in het Grieks signeerde.

Geraadpleegde literatuur en websites

Tijdschriften

Descubrir el Arte

“El proyecto museo del Greco puesta punto”, Francisco J.R. Chapparo, p. 24-28 marzo 2011

“El pintor y su ciudad”, José María Parreño, p. 30-35 marzo 2011

“Una vida en muy pocas pinceladas, José  Riello, p. 18-23, marzo 2014

“Entrevista a Fernando Marías”, José Riello, p. 26-29 marzo 2014

“Santidad por encargo”, Leticia Ruiz Gómez, p. 30-35 marzo 2014

“Cinco siglos de alargada sombra”, Fransico J.R. Chaparro, p. 52-55, marzo 201

Boeken

“De kunst van het kijken”, Patrick de Rynck

“Eeuwige schoonheid”, E.H. Gombrich

Janson’s History of art

“The Arts in Spain”, John f. Moffitt

Kranten

“El pintor de las mil caras”, Javier Rodríguez Marcos, El País 14-12-13

“Pintando mundos de lo visible y lo invisible. El Greco hizo de la pintura un instrumento de investigación de realidades plural”,  El País 14-12-13

“El Greco “padre” de las vanguardias” El País, 24-06-14

“El Greco en Toledo” El País 25-06-14

App

Museo del Prado second canvas (www.secondcanvas.net)

Sitios web

Museo Nacional del Prado https://www.museodelprado.es/

Exposición: El Greco y la pintura moderna

El Greco 2014 www.elgreco2014.com/

Museo del Greco http://museodelgreco.mcu.es/

“160” poëzie

Gedichtendag

Vanochtend werd ik wakker en ook vandaag tikte de regen tegen mijn raam. Deze zomer vraag ik me regelmatig af waar al die regen vandaan komt? Zoals alles in het leven moet het een keer ophouden. Gelukkig ging ‘s middag de zon schijnen en dan ziet de wereld er direct beter uit. Om boekwinkels van de ondergang te redden, ben ik naar Bijleveld gelopen om een dichtbundel te kopen. De meeste boeken koop ik online behalve poëzie, dat wil ik aanraken en er doorheen kunnen bladeren. Ik lees graag poëzie en het is ook goed gezelschap, met poëzie voel je je nooit alleen. Voor elk moment is er een gedicht, troostend als ik me somber voel, geruststellend als ik angstig ben, vrolijke gedichten om vrolijk te blijven.

101 poems to keep you sane

Één van mijn favoriete bundels is: “101 poems to keep you sane, emergency rations for the seriously stressed” samengesteld door Daisy Goodwin.

Vaak wordt poëzie als oubollig en decadent gezien, moeilijk te begrijpen omdat het een onsamenhangend geheel is. De dichter heeft te veel vrijheid genomen en is de lezer uit het oog verloren. Dit laatste komt natuurlijk ook voort uit het principe dat als een lezer de tekst niet begrijpt, dit de schuld is van de schrijver. Sinds de jaren negentig is Jip-en-Janneketaal de norm geworden. Uiteindelijk leidt dit alleen maar tot een verarming van het taalgebruik.

“160” poëzie

Dat poëzie met haar tijd meegaat blijkt uit het onderstaande gedicht, een “160”. Deze dichtvorm is afgeleid van het maximale aantal tekens van een sms-bericht. In de bundel, “to keep me sane”, staat het onderstaande gedicht van Charlotte Fortune.

Pls, stop sendg msgs2ths
no, i am not linda,
I hv not slept w/yr sis,
+i wd nvr call any1’s ma a slag.
Gd luk w/viag.
Luv, yr wrong no. xxx

Overigens heb ik bij Bijleveld de bloemlezing “De veertig van Heytze” van Ingmar Heytze gekocht.

Klik op het boek om meer te lezen.

de_veertig_van_heytze_ingmar_heytze
De-veertig-van-Heytze

Geestig

Geestenherkenning

Gisterenavond keek ik op de website van de Volksuniversiteit of ik nog een leuke cursussen kon volgen in het najaar. Ze hadden veel cursussen, over de meest uiteenlopende onderwerpen. Zo is er bijvoorbeeld een cursus “Geestenherkening: Theorie en Praktijk”. Toen ik dit zag was ik niet echt verbaasd. Bij Trijn van de Leemput gaven ze ooit een cursus hoe regel ik mijn eigen begrafenis. Biedt wel meer zekerheid omdat het vast staat dat je doodt ga. Van het bestaan van geesten ben ik niet overtuigd. De cursus lijkt me hetzelfde als olifanten spotten op de Veluwe.

In theorie en praktijk

De naam van de cursus doet echter vermoeden dat geesten sowieso bestaan, je hoeft ze alleen nog maar te herkennen. Het is fascinerend dat de cursus bestaat uit een theorie en een praktijk gedeelte.

Het lijkt me lastig om de theorie in de praktijk te brengen. Net zoals het theorie gedeelte voor je rijbewijs ook eenvoudiger is dan de praktijk.

Goede vraag: Hoe herken ik een geest?

Het herkennen van geesten kan tot veel verrassingen maar ook tot angsten leiden. Komen de geesten naar jou toe of is het beter om naar hen toe te gaan? Kun je ze zien, voelen en ruiken zoals een natte hond? Ik vraag me überhaupt af of het mogelijk is om in tien lessen geesten te leren herkennen. Misschien lukt het als je veel aanleg hebt en er voor openstaat. Volgend trimester is er hopelijk een cursus, “Geesten laten verdwijnen: Theorie en Praktijk”. Het lijkt me namelijk wel prettig om de herkende geesten uit je leven te verbannen.

Metafysisch

De spirituele wereld is niet echt iets voor mij, te metafysisch, ongrijpbaar, verontrustend. In het Spaans zegt men “si no lo veo, no lo creo” (Als ik het niet zie, dan geloof ik het niet).
Mocht je geïnteresseerd zijn in deze cursus, dan moet ik je teleurstellen. Ik heb het verkeerd gelezen, er staat: “Gesteenteherkening: Theorie en Praktijk”. Vast ook heel leuk en erg concreet.

Entiteiten

Als je erg teleurgesteld bent dat er geen cursus geestenherkening bestaat dan kun je via de onderstaande link kijken naar de documentaire van Frans Bromet over geestenoverlast. Quote van de geestenverdrijfster: “Ik noem het liever entiteiten. Geesten daar gaan films over, dat is niet wat echt is”. De bewoonster van het huis met geesten, gelooft evenmin in geesten.

Wie niet waagt te zeuren…

Op het station Utrecht Centraal stond ik op het perron een sigaret te roken in het daarvoor bestemde vak. Er stonden ook een conducteur en een reizigster te praten. De zus van de conducteur, geboren in 1951, was de eerste vrouwelijke verzekeringsagent in Nederland. Ze had voor hem een man-vrouw polis afgesloten. De kosten van de polis zijn echter zo hoog dat er bijna niets uitgekeerd wordt. Dit pikt hij niet en is een rechtszaak begonnen tegen de ING. Hij verwacht er zelf niet veel van, maar ze zijn in ieder geval nog wel even met hem bezig. Volgens de reizigster kun je het nooit zeker weten:“Wie niet zeurt wie niet wint”.

Bril vol verdriet

SnoesEen echtpaar staat voor de etalage van een opticien. Zij heeft een nieuwe bril waar hij niet blij mee is. Door zijn negatieve opmerkingen kijkt ze erg verdrietig. De bril is tuttig, maakt haar tien jaar ouder, ze ziet er dom uit en echt aantrekkelijk is nu ook niet meer.

Vervolgens zegt hij: “Als je nou eens leuk kijkt“. Zij doet haar uiterste best om “leuk” te kijken. Nu is hij ineens blij: “het is een leuke bril, als je leuk kijkt”. Ik dacht als hij nou eens leuk kijkt dan lijkt hij niet zo’n hork.